بستن لوله داربست فقط کنار هم قرار دادن چند لوله و محکمکردن بستها نیست. داربست باید به شکلی اجرا شود که بار افراد، ابزار و مصالح را به سطح اتکای مناسب منتقل کند، در برابر حرکت جانبی پایدار بماند و مسیر دسترسی ایمنی برای کار در ارتفاع ایجاد کند.
در داربست لوله و بست، پایههای قائم، لولههای افقی، ترانزومها، مهارهای قطری و اتصالات باید براساس آرایش مشخصی نصب شوند. حذف یک مهار، استفاده از بست نامناسب یا قرار دادن پایه روی سطح سست میتواند تعادل کل سازه موقت را برهم بزند.
این راهنما ترتیب کلی و نکات مهم اجرای داربست لولهای را توضیح میدهد؛ اما جایگزین نقشه اجرایی، محاسبات باربری یا نظارت داربستبند ماهر نیست. فاصله پایهها، محل مهارها، ظرفیت سکوی کار و جزئیات اتصال باید متناسب با ارتفاع، شکل ساختمان، بار مورد انتظار و شرایط محیطی تعیین شوند.
داربست فلزی با لوله و بست چگونه ساخته میشود؟
داربستی که معمولاً در کنار نمای ساختمان دیده میشود، از کنار هم قرارگرفتن تعدادی لوله فولادی ساخته میشود. این لولهها بهصورت قائم، افقی و مورب چیده شده و با بستهای مخصوص به یکدیگر متصل میشوند. پس از تکمیل و مهار اسکلت داربست نیز سکوی کار، گاردریل و مسیر دسترسی روی آن اجرا میشود.
به این روش اجرا «داربست لوله و بست» گفته میشود؛ زیرا برخلاف سیستمهای دارای فریم آماده، محل قرارگیری هر لوله و اتصال آن با بست در زمان اجرا تنظیم میشود. این ویژگی امکان اجرای داربست در امتداد نماهای ساده یا نامنظم را فراهم میکند، اما پایداری سازه به چیدمان صحیح لولهها، انتخاب بست مناسب و اجرای کامل مهارها وابسته است.
این روش فقط یکی از سیستمهای مورد استفاده در پروژههای ساختمانی است. برای شناخت سایر مدلها و کاربرد هرکدام میتوانید مقاله انواع داربست ساختمانی را مطالعه کنید.
پیش از بستن لوله داربست چه مواردی باید مشخص شود؟
پیش از انتقال تجهیزات به محل اجرا باید هدف استفاده از داربست، ابعاد ساختمان و محدودیتهای محیطی مشخص شوند. داربستی که فقط برای بازدید نما استفاده میشود، الزاماً آرایش و ظرفیت یکسانی با سکوی مورد استفاده برای آجرچینی یا نگهداری مصالح ندارد.
اطلاعات موردنیاز پیش از شروع عبارتاند از:
- ارتفاع و طول داربست
- نوع فعالیت روی سکو
- بار احتمالی افراد، ابزار و مصالح
- تعداد سکوهای کاری فعال
- وضعیت خاک، کف یا سازه زیر پایهها
- محل بازشوها، ورودیها و مسیر عبور افراد
- فاصله داربست تا نما و خطوط برق
- محلهای مناسب اتصال داربست به ساختمان
- روش دسترسی به سکوها
- نیاز احتمالی به تور، پوشش یا حفاظ پیرامونی
- وضعیت باد و فضای باز اطراف ساختمان
- نقشه یا آرایش اجرایی مورد تأیید مسئول فنی
نصب تور، بنر یا پوشش روی داربست باید از قبل در طراحی دیده شود؛ زیرا این تجهیزات سطح بادگیر سازه را افزایش میدهند و نیروی بیشتری به مهارها وارد میکنند.
تجهیزات موردنیاز برای بستن داربست لولهای
پیش از اجرا باید تمام قطعات لازم در محل آماده و از نظر سلامت بررسی شوند. کمبود بست یا مهار در میانه کار نباید با سیم، میلگرد، جوشکاری اتفاقی یا قطعات نامتناسب جبران شود.
اجزای اصلی داربست لولهای عبارتاند از:
- لولههای قائم یا پایهها
- لولههای افقی طولی
- لولههای عرضی یا ترانزوم که در بازار گاهی دستک نیز نامیده میشوند
- مهارهای قطری
- بست ثابت برای اتصالهای عمود بر هم
- بست گردان برای اتصال مهارهای مورب
- رابط یا مغزی متناسب با اتصال طولی
- کفشک و زیرسری مناسب
- تخته یا سکوی کار سالم
- گاردریل، حفاظ میانی و پاخور
- مهار اتصال داربست به ساختمان
- نردبان یا مسیر دسترسی استاندارد
- آچار متناسب با پیچ بستها
- تجهیزات حفاظت فردی موردنیاز
لولهها باید مستقیم و بدون لهشدگی، ترک، خوردگی عمیق یا تغییر شکل در محل اتصال باشند. اطلاعات ابعادی و تجاری این محصول در صفحه لوله داربست ارائه شده است؛ اما سلامت هر شاخه باید پیش از نصب در کارگاه کنترل شود.
آموزش مرحلهبهمرحله بستن داربست فلزی با لوله و بست
اجرای داربست باید براساس یک نقشه یا آرایش مشخص پیش برود. سازه در تمام مراحل نصب باید پایدار باشد؛ بنابراین نباید ابتدا پایهها تا ارتفاع زیادی بالا برده شوند و اجرای مهارها به پایان کار موکول شود.
۱. محصورکردن محل و علامتگذاری پایهها
ابتدا محدوده نصب از مسیر تردد کارگران، عابران و ماشینآلات جدا میشود. سپس امتداد داربست، محل پایهها، ورودی، دهانههای عبور و نقاط اتصال به ساختمان روی زمین مشخص میشوند.
چاله، کانال، دریچه، خاک دستی، سطح شیبدار، کابل برق و قسمتهای کممقاومت کف باید در همین مرحله شناسایی شوند. تغییر محل یک پایه بدون بررسی میتواند نظم آرایش طراحیشده را برهم بزند.
۲. آمادهسازی سطح زیر پایهها
داربست باید روی سطحی محکم، پایدار و تا حد امکان تراز اجرا شود. کفشک هر پایه باید تماس مناسبی با سطح زیرین داشته باشد و بار را بدون نشست نامتقارن منتقل کند.
برای ترازکردن پایهها نباید از آجر لق، بلوک شکسته، سنگ نامنظم یا تکههای پراکنده چوب استفاده شود. در زمین نرم ممکن است زیرسری مناسب برای توزیع بار لازم باشد. نوع و ابعاد این زیرسری براساس وضعیت زمین و بار داربست تعیین میشود.
۳. نصب اولین ردیف پایهها و لولههای افقی
پس از جانمایی کفشکها، پایههای قائم اولیه نصب و با لولههای افقی طولی به یکدیگر متصل میشوند. برای اتصال دو لوله با زاویه ۹۰ درجه معمولاً از بست ثابت متناسب با سیستم استفاده میشود.
در شروع کار، پیچ بستها فقط بهاندازهای محکم میشوند که اتصال حفظ شود و امکان تنظیم اولیه وجود داشته باشد. پس از کنترل فاصلهها، راستای داربست، شاقول پایهها و تراز لولههای افقی، پیچها طبق دستورالعمل سازنده نهایی میشوند.
انتخاب بست به موقعیت اتصال بستگی دارد. صفحه قیمت بست داربست برای مشاهده محصول و استعلام تجاری است و جزئیات خرید یا قیمت بست در این آموزش تکرار نمیشود.
نحوه بستن بست روی دو لوله داربست
برای بستن دو لوله متقاطع، ابتدا سلامت بدنه بست، پیچها، مهرهها و واشرها بررسی میشود. بست ترکخورده، تغییرشکلداده یا دارای پیچ و مهره معیوب نباید استفاده شود.
پیچها را فقط بهاندازهای باز کنید که بست بدون جداشدن قطعات روی لوله اول قرار بگیرد. لوله اول باید بهطور کامل داخل نشیمن بست بنشیند؛ نه اینکه روی لبه آن قرار گیرد. سپس لوله دوم در قسمت مقابل بست گذاشته و با زاویه تعیینشده تنظیم میشود.
پیچها ابتدا بهصورت اولیه بسته میشوند تا دو لوله در جای خود باقی بمانند. در بستهای دارای بیش از یک پیچ، پیچها باید بهتدریج و متعادل محکم شوند؛ سفتکردن کامل یک سمت پیش از سمت دیگر میتواند باعث نشستن نامتعادل بست شود.
بعد از تنظیم زاویه، تراز و شاقول لولهها، اتصال مطابق دستورالعمل سازنده نهایی میشود. نشانههای اجرای نامناسب عبارتاند از:
- قرارگرفتن لوله روی لبه بست
- تماس ناقص لوله با نشیمن
- کجشدن بدنه بست
- بیرونزدگی یا درگیری نامناسب پیچ و مهره
- سفتشدن نامتعادل پیچها
- حرکت یا لقی لوله پس از بستن
- وجود ترک یا تغییر شکل در بست
برای آشنایی تخصصی با ساختار، کاربرد و روش استفاده از مدل دوپیچ، مقاله بست دو پیچ چیست را مطالعه کنید.
۴. نصب لولههای عرضی و تکمیل دهانه اولیه
ترانزومها یا همان لولههای عرضی، ردیف داخلی و خارجی داربست را به یکدیگر متصل میکنند و تکیهگاه سکوی کار را شکل میدهند. این لولهها باید در تراز تعیینشده و با بست مناسب به اعضای اصلی متصل شوند.
پس از تکمیل اولین دهانه، ابعاد، راستا و وضعیت اتصالها دوباره بررسی میشود. خطای ایجادشده در ردیف اول با افزایش ارتفاع بیشتر خواهد شد و ممکن است باعث کجشدن پایهها یا ناهماهنگی سکوها شود.
۵. شاقول و ترازکردن سازه اولیه
قبل از ادامه ارتفاع، قائمبودن پایهها در دو جهت و افقیبودن لولههای طولی و عرضی کنترل میشود. تنظیم پایهها نباید باعث ایجاد تکیهگاه ناپایدار یا لق شود.
کنترل چشمی بهتنهایی کافی نیست و باید از شاقول، تراز و ابزار اندازهگیری استفاده شود. اگر زمین شیب دارد، روش جبران اختلاف ارتفاع باید در آرایش اجرایی مشخص شده باشد و پایه بهصورت غیراصولی از سطح بالا آورده نشود.
۶. نصب مهارهای قطری
اتصال پایهها و لولههای افقی بهتنهایی پایداری جانبی کافی ایجاد نمیکند. مهارهای قطری برای محدودکردن کجشدن دهانهها و حرکت جانبی داربست نصب میشوند.
مهار مورب معمولاً با بست گردان به اعضای اصلی متصل میشود. ابتدا و انتهای مهار باید روی نقاط مناسب قرار بگیرند؛ اتصال صرفاً ظاهری یک لوله مورب به اعضای ضعیف، مهاربندی مؤثری ایجاد نمیکند.
محل و تعداد مهارهای قطری به طول، ارتفاع و شکل داربست وابسته است. مهار نباید برای ایجاد مسیر عبور مصالح بدون بررسی فنی باز شود.
۷. اتصال داربست به ساختمان
داربست نما همزمان با افزایش ارتفاع به بخش مقاومی از ساختمان مهار میشود. این اتصال حرکت جانبی و خطر فاصلهگرفتن، نزدیکشدن یا واژگونی داربست را کاهش میدهد.
مهار باید به عضو سازهای یا نقطهای با ظرفیت مناسب متصل شود. ناودان، قاب ضعیف پنجره، جانپناه سست و لولههای تأسیسات نقاط مناسبی برای مهار نیستند.
اگر یک مهار مانع ادامه عملیات باشد، ابتدا مهار جایگزین در محل مورد تأیید نصب و سپس اتصال قبلی باز میشود. بازکردن مهار بدون جایگزین میتواند پایداری داربست را مختل کند.
۸. افزایش ارتفاع و اتصال طولی لولهها
پس از پایدارشدن طبقه اول، ردیف بعدی پایهها، لولههای افقی، ترانزومها و مهارها بهصورت مرحلهای نصب میشوند. بالا بردن چند ردیف پایه بدون تکمیل مهاربندی همان تراز، خطر ناپایداری هنگام نصب را افزایش میدهد.
برای افزایش طول یک عضو باید از اتصال مخصوص همان سیستم استفاده شود. اتصال دو سر لوله با بست متقاطع، قراردادن قطعه لق داخل لوله یا جوشکاری اتفاقی روش مناسبی نیست.
مغزی داخل دو سر لوله قرار میگیرد، درحالیکه رابط لوله معمولاً بخش بیرونی دو لوله همراستا را در بر میگیرد؛ بنابراین این دو قطعه یکی نیستند. معرفی مدلها و تفاوتهای آنها در مقاله انواع مغزی لوله داربست ارائه میشود.
اتصالهای طولی نیز نباید بدون بررسی در یک مقطع یا یک تراز متمرکز شوند. محل اتصال باید به شکلی انتخاب شود که مسیر انتقال نیرو و پایداری پایهها آسیب نبیند.
۹. اجرای سکوی کار و مسیر دسترسی
پس از تکمیل و مهاربندی تراز موردنظر، سکوی کار نصب میشود. تختهها یا صفحات سکو باید سالم، دارای تکیهگاه کافی و در برابر بلندشدن یا جابهجایی مهار شده باشند.
در لبههای باز، گاردریل، حفاظ میانی و پاخور نصب میشوند. فاصله میان سکو و نما نیز باید کنترل شود تا احتمال سقوط فرد، ابزار یا مصالح کاهش پیدا کند.
صعود از مهارهای قطری یا لولههای افقی روش ایمنی نیست. دسترسی باید از طریق نردبان مهارشده، راهپله یا برجک دسترسی مناسب فراهم شود.
برای هر اتصال از چه قطعهای استفاده میشود؟
نوع اتصال به زاویه دو لوله و وظیفه آنها بستگی دارد. جدول زیر یک راهنمای کلی است و جایگزین مشخصات سازنده یا نقشه اجرایی پروژه نیست.
| موقعیت اتصال | قطعه متداول | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| لوله قائم به افقی با زاویه ۹۰ درجه | بست ثابت | هر دو لوله باید کامل داخل نشیمن قرار بگیرند |
| مهار قطری به عضو اصلی | بست گردان | زاویه بست با مسیر مهار تنظیم شود |
| امتداد طولی دو لوله همراستا | رابط یا مغزی متناسب | قطعه براساس جهت عضو و سیستم داربست انتخاب شود |
| لوله عرضی به پایه یا لوله طولی | بست مشخصشده در طرح | وضعیت تکیهگاه سکو کنترل شود |
| داربست به ساختمان | مهار و انکر مورد تأیید | اتصال به عضو ضعیف یا غیرسازهای انجام نشود |
پیچ بست باید مطابق دستورالعمل سازنده و با ابزار مناسب محکم شود. شلبودن اتصال امکان لغزش ایجاد میکند و اعمال نیروی بیشازحد نیز ممکن است به پیچ، مهره یا بدنه بست آسیب بزند.
نکات ایمنی مهم هنگام بستن داربست
خطر سقوط فقط هنگام استفاده از داربست وجود ندارد. مرحله نصب، تغییر و جمعآوری از حساسترین مراحل کار است و باید زیر نظر فرد آموزشدیده انجام شود.
مهمترین نکات ایمنی عبارتاند از:
- محدوده پایین داربست هنگام اجرا از تردد افراد جدا شود.
- لوله، بست و تخته معیوب پیش از نصب کنار گذاشته شوند.
- تجهیزات حفاظت فردی براساس ارزیابی خطر استفاده شوند.
- ابزار و قطعات کوچک در ارتفاع در برابر سقوط کنترل شوند.
- داربست ناقص یا در حال تغییر در دسترس سایر کارگران قرار نگیرد.
- مصالح بیشتر از ظرفیت تعیینشده روی سکو انبار نشوند.
- بار مصالح بهصورت متمرکز روی یک قسمت سکو قرار نگیرد.
- نزدیکی داربست به خطوط برق پیش از شروع کار بررسی شود.
- تور، پوشش یا بنر بدون بررسی اثر باد نصب نشود.
- پس از باد شدید، ضربه، تغییر سازه یا نشست زمین، داربست دوباره بررسی شود.
اشتباهات رایج در اجرای داربست لولهای
بسیاری از ایرادها از عجله در اجرا یا استفاده از قطعات موجود بهجای قطعات مناسب ایجاد میشوند. مهمترین اشتباهاتی که میتوانند ایمنی داربست را کاهش دهند عبارتاند از:
- اجرای پایهها روی زمین سست یا کف نامطمئن
- قراردادن آجر و بلوک شکسته زیر پایهها
- ادامه ارتفاع پیش از نصب مهارهای قطری
- اتصال داربست به اجزای ضعیف ساختمان
- استفاده از بست ثابت برای مهار مورب
- استفاده از لوله خمیده یا دارای خوردگی عمیق
- سفتکردن نامتعادل پیچهای بست
- قرارگرفتن لوله روی لبه بست
- بازکردن مهار برای عبور مصالح
- اجرای سکوی ناقص یا دارای تخته لق
- صعود از لولهها بهجای مسیر دسترسی
- تغییر داربست توسط افراد غیرمسئول
- انبارکردن مصالح بیشتر از ظرفیت سکو
چکلیست کنترل داربست پیش از استفاده
پس از تکمیل داربست و قبل از اولین استفاده، اجزای اصلی باید توسط فرد دارای صلاحیت کنترل شوند. پس از هر تغییر مهم یا رویدادی که احتمال آسیب به سازه را ایجاد کند نیز بازرسی مجدد لازم است.
| مورد کنترل | وضعیت قابل قبول |
|---|---|
| سطح اتکا | تمام پایهها روی کفشک و سطح مقاوم قرار دارند |
| قائم و تراز بودن | پایهها شاقول و لولههای افقی تراز هستند |
| بستها | بست صحیح استفاده شده و اتصال لقی ندارد |
| مهار قطری | مهارها کامل و به اعضای مناسب متصلاند |
| اتصال به ساختمان | مهارها مطابق آرایش اجرایی نصب شدهاند |
| اتصال طولی | رابط یا مغزی مناسب و سالم استفاده شده است |
| سکوی کار | سکو کامل، پایدار و متناسب با بار موردنظر است |
| حفاظت لبه | گاردریل، حفاظ میانی و پاخور نصب شدهاند |
| دسترسی | مسیر صعود ایمن و مهارشده وجود دارد |
| شرایط محیطی | خطر برق، برخورد ماشینآلات و سقوط اشیا کنترل شده است |
وجود داربست در محل به معنای آمادهبودن آن نیست. تا پیش از تکمیل بازرسی و رفع ایرادها، استفاده از سکوی کار مجاز نیست.
آیا داربست مثلثی و جک ساختمانی نیز به همین روش بسته میشوند؟
خیر. مراحل این مقاله مخصوص داربستی است که با لولههای جداگانه و بستهای فلزی در کنار نمای ساختمان اجرا میشود. داربست مثلثی و جک ساختمانی تجهیزات زیرسازی سقف هستند و روش نصب متفاوتی دارند.
داربست مثلثی از فریمهای فلزی پیشساخته تشکیل میشود که داخل یکدیگر قرار میگیرند و با مهارهای مخصوص به هم متصل میشوند؛ بنابراین برای مونتاژ آن از روش اتصال لولههای متقاطع با بست استفاده نمیشود. مشخصات مدلهای قابل سفارش و عوامل مؤثر بر قیمت داربست مثلثی در صفحه مربوط به این محصول ارائه شده است.
در برخی پروژهها نیز بهجای فریمهای مدولار از جک ساختمانی بهعنوان پایه تلسکوپی زیر قالب سقف استفاده میشود. در نتیجه، آموزش بستن لوله و بست را نباید برای نصب داربست مثلثی یا تنظیم جکهای سقفی به کار برد.
جمعبندی
برای بستن صحیح لوله داربست ابتدا سطح زیر پایهها آماده و محل اعضا مشخص میشود. سپس پایههای قائم، لولههای افقی و ترانزومها نصب و تراز اولیه کنترل میشود. اجرای مهارهای قطری و اتصال داربست به ساختمان نیز باید همزمان با افزایش ارتفاع پیش برود.
هنگام بستن بست، هر دو لوله باید بهطور کامل داخل نشیمن قرار بگیرند و پیچها بهتدریج و متعادل محکم شوند. لقی اتصال، کجشدن بست یا قرارگرفتن لوله روی لبه نشانه اجرای نامناسب است.
برای تأمین تجهیزات مرتبط میتوانید با شهر قالب همتی در ارتباط باشید.
سؤالات متداول
فاصله پایههای داربست باید چقدر باشد؟
فاصله پایهها عدد ثابتی برای تمام داربستها ندارد. پیش از اجرا باید طول مجاز هر دهانه، فاصله عمودی ردیفهای افقی، فاصله لولههای عرضی و شبکه مهار داربست به ساختمان مشخص شود.
این مقادیر براساس ارتفاع، بار سکو، تعداد سکوهای فعال، وضعیت زمین و وجود تور یا پوشش تعیین میشوند و باید از نقشه اجرایی یا مسئول فنی پروژه دریافت شوند.
برای اتصال دو لوله عمود بر هم از چه بستی استفاده میشود؟
در داربست لوله و بست معمولاً برای اتصال دو لوله با زاویه ۹۰ درجه از بست ثابت استفاده میشود. برای اتصال مهارهای مورب، بست گردان متناسبتر است.
چگونه بفهمیم بست داربست درست بسته شده است؟
هر دو لوله باید کامل داخل نشیمن بست قرار گرفته باشند، بدنه بست کج نشده باشد و اتصال پس از محکمکردن لقی نداشته باشد. پیچها نیز باید بهصورت متعادل بسته شده باشند.
بست داربست را چقدر باید سفت کرد؟
میزان سفتکردن باید مطابق دستورالعمل تولیدکننده بست و با ابزار مناسب باشد. استفاده از اهرم بلند، ضربه شدید یا سفتکردن چشمی ممکن است به پیچ، مهره یا بدنه بست آسیب بزند.
آیا میتوان داربست را به پنجره یا لوله تأسیسات مهار کرد؟
خیر. مهار باید به نقطهای با مقاومت کافی متصل شود. قاب ضعیف پنجره، ناودان، جانپناه سست و لولههای تأسیسات نقاط قابل اتکایی برای مهار داربست نیستند.
داربست چه زمانی باید بازرسی شود؟
داربست پس از نصب و پیش از اولین استفاده، بعد از هر تغییر مهم و پس از شرایطی مانند باد شدید، ضربه یا نشست زمین بازرسی میشود. بازرسیهای دورهای نیز باید مطابق مقررات پروژه انجام شوند.
نظرات (0 نظر)
ارسال نظرهنوز نظری ثبت نشده. اولین نظر را بنویسید!
ثبت نظر